What's Seagrass? - หญ้าทะเลคืออะไร ?
   
หญ้าทะเลเป็นพืชมีดอกพวกหนึ่ง ซึ่งมีวิวัฒนาการให้สามารถกลับไปดำรงชีวิตในทะเลอีกครั้ง หลังจากพืชชั้นสูงต่างอพยพขึ้นมาสู่พื้นแผ่นดินอันปราศจากน้ำเค็มเมื่อ 400 ล้านปีมาแล้ว จากซากดึกดำบรรพ์ทำให้เราทราบว่าบรรพบุรุษของหญ้าทะเล เริ่มกลับลงสู่ทะเลอีกครั้งเมื่อประมาณ 100 ล้านปีมาแล้ว นับแต่นั้นมาถึงปัจจุบัน หญ้าทะเลต่างก็ได้มีการปรับเปลี่ยนโครงสร้างและการดำรงชีวิตให้สามารถอยู่ในในทะเล ซึ่งได้รับปัจจัยทางสิ่งแวดล้อมที่แตกต่างออกไปกับบนพื้นแผ่นดิน ทั้งน้ำที่มีความเข้มข้นของไอออนต่างๆอยู่สูง ทั้งคลื่นลม รวมถึงและการขึ้นลงของน้ำในช่วงวัน
 Biology of Seagrass - ชีววิทยาของหญ้าทะเล
หญ้าทะเลมีความใกล้ชิดกับพืชบกพวกพลับพลึง และขิงข่า มากกว่าหญ้าจริงๆ พวกมันเจริญเติบโตบนพื้นตะกอนใต้ทะเล มีโครงสร้างต่างๆคล้ายพืชบก มีการสืบพันธุ์แบบอาศัยเพศโดยการสร้างดอก ผล และเมล็ด เช่นเดียวกับพืชชั้นสูงทั่วไป ซึ่ง หญ้าทะเลคืบคลานไปตามพื้นทะเลโดยใช้โครงสร้างลำต้นใต้ดินคล้ายรากที่เรียกว่า Rhizome
มีหญ้าทะเลที่เป็นที่รู้จักกันมากถึงกว่า 60 ชนิด ทั่วโลก โดยแบ่งเป็น 12 สกุล, 4 วงศ์ ใน 1 อันดับ หญ้าทะเลมีลักษณะที่โดดเด่นแตกต่างไปจากพืชดอกทั่วๆไป ซึ่งหญ้าทะเลเกือบทุกชนิดมีวงจรชีวิตสมบูรณ์ใต้น้ำทะเล มีเพียง Enhalus acoroides เพียงชนิดเดียวเท่านั้น ที่มีการสร้างดอกและถ่ายละอองเกสรเหนือผิวน้ำทะเล หญ้าทะเลประสบความสำเร็จในการดำรงชีวิตในน้ำทะเล โดยพัฒนากลไกลดการสูญเสียน้ำจากเซลล์ อันเนื่องมาจากความเข้มข้นที่สูงของน้ำทะเล การดูดน้ำเข้าสู่เซลล์ต้องมีการกำจัดหรือลดความเข้มข้นของสารละลายให้น้อยลงเสียก่อน เพื่อให้สามารถนำน้ำนั้นมาใช้ประโยชน์ได้ ระบบการดูดน้ำเข้าสู่เซลล์ของหญ้าทะเลนี้จะคล้ายกับพืชในป่าชายเลน เช่น ต้นโกงกาง ซึ่งนักวิทยาศาสตร์ตั้งข้อสังเกตว่า พืชพวกนี้มีความสามารถในการขับเกลือซึ่งมาจากสารละลายที่เซลล์ดูดเข้าไป เพื่อรักษาสมดุลของสารละลายภายในเซลล์ นอกจากนี้หญ้าทะเลยังมีการสร้างลำต้นใต้ดินที่เรียกว่า Rhizome ซึ่งเป็นลำต้นที่แตกสาขาออกไปมากมายคล้ายตาข่าย เพื่อช่วยยึดพื้นดินที่อ่อนนุ่มได้ดียิ่งขึ้น ทำให้สามารถเผชิญกับคลื่นและความแรงของกระแสน้ำใต้ทะเลตลอดเวลาได้ และ Rhizome ยังเป็นโครงสร้างที่ใช้ขยายพันธุ์แบบไม่อาศัยเพศได้อีกด้วย ใบของหญ้าทะเลส่วนใหญ่มีผิวค่อนข้างบาง ที่ผิวชั้นนอกจะเป็นชั้นของคลอโรฟิลล์ที่ทำหน้าที่สังเคราะห์อาหาร กลุ่มเ๙ลล์ในผิวใบชั้นนี้มีผนังเซลล์ค่อนข้างหนา และมีกลุ่มของเส้นใยอยู่ภายในเพื่อเสริมสร้างความแข็งแรง นอกจากนี้หญ้าทะเลยังได้พัฒนาระบบการหายใจแลกเปลี่ยนอากาศใต้น้ำ โดสามารถดึงก๊าซออกซิเจนจากน้ำทะเลมาใช้ได้ และลำเลียงอากาศผ่านทาง " ท่ออากาศ " ที่เชื่อมโยงเป็นเครือข่ายไปยังส่วนต่างๆภายในต้น โดยเฉพาะส่วนรากและลำต้นใต้ดิน
Reproduction - การสืบพันธุ์
หญ้าทะเลสามารถสืบพันธุ์แบบอาศัยเพศ โดยการสร้างดอก และมีการผสมเกสรในน้ำทะเล (ยกเว้น Enhalus acoroides ) ซึ่งดอกที่ได้รับการผสมจะพัฒนาไปเป็นผลและเมล็ดต่อไป การสืบพันธุ์แบบอาศัยเพศนี้มีความสำคัญต่อการกระจายของหญ้าทะเลอย่างมาก รวมถึงต่อการพัฒนาไปเป็นพันธุ์ใหม่ และการที่หญ้าทะเลหลายชนิดต้องสูญพันธุ์ไป ทั้งๆที่สามารถปรับตัวให้เข้ากับสภาพแวดล้อมใต้ทะเลได้แล้วก็ตาม อาจเป็นเพราะไม่ประสบความสำเร็จในการสืบพันธุ์แบบอาศัยเพศนั่นเอง
Ecology - นิเวศวิทยา
มีอิทธิพลหลายประการที่สิ่งผลต่อการเจริญเติบโตและการอยู่รอดของหญ้าทะเล ที่สำคัญคือปัจจัยทางกายภาพ เช่น อุณหภูมิ, ความเค็ม, คลื่นลม, น้ำขึ้น-น้ำลง, ความลึก, พื้นผิวยึดเกาะ และช่วงความยาวของวัน สำหรับปัจจัยที่กำหนดอัตราการสังเคราะห์ด้วยแสงของหญ้าทะเล ได้แก่ ปริมาณแสง, ปริมาณสารอาหาร, พืชที่เกาะยึดบนใบหญ้าทะเล และเชื้อโรค ทั้งนี้ยังมีอิทธิพลบางประการที่จำกัดการเจริญเติบโตของหญ้าทะเล ได้แก่ ปริมาณตะกอน ซึ่งทั้งหมดนี้ล้วนส่งผลที่แตกต่างกันต่อการเจริญเติบโต และการแพร่กระจายของหญ้าทะเลในแต่ละพื้นที่
หญ้าทะเลสามารถพบได้ตั้งแต่ในพื้นผิวที่เป็นทรายหยาบ ทรายปนซากปะการัง ทรายปนโคลน ไปจนถึงโคลนละเอียด ระดับความเค็มของน้ำทะเลนั้น หญ้าทะเลบางชนิดชอบบริเวณที่น้ำกร่อยหรือปากแม่น้ำ ซึ่งความเค็มของน้ำมีการเปลี่ยนแปลงอยู่เสมอ แต่บางชนิดก็ชอบบริเวณที่ความเค็มมีระดับคงที่ ความลึกของน้ำมีผลต่อหญ้าทะเลในหลายด้าน ในพื้นที่ที่มีความลึกต่ำ หญ้าทะเลมีโอกาสเสี่ยงสูงที่จะถูกผึ่งแห้งขณะน้ำลง และในระดับที่ลึกมาก แสงที่ส่องลงไปถึงจะมีปริมาณน้อยลง ส่งผลต่อการสังเคราะห์ด้วยแสงของหญ้าทะเล ความขุ่นของน้ำก็เป็นอีกปัจจัยที่ส่งผลต่อปริมาณแสงที่จะตกลงสู่ผืนหญ้าทะเล ซึ่งกิจกรรมหลายอย่างของมนุษย์ในปัจจุบันส่งผลให้น้ำที่ไหลลงสู่ทะเลมีปริมาณตะกอนมากขึ้น ทั้งจากการเกษตร อุตสาหกรรม หรือการทำเหมืองแร่
หญ้าทะเลในเขตร้อนมีการกระจายในพื้นที่ชายฝั่งที่หลากหลาย ผืนหญ้าทะเลส่วนใหญ่มักจะอยู่ในเขตน้ำตื้น ในพื้นที่กำบังจากคลื่นลมแรง พื้นตะกอนอ่อนนิ่ม ซึ่งอาจกระจายไปถึงในเขตน้ำกร่อย ผืนหญ้าทะเลอาจประกอบด้วยหญ้าทะเลเพียงชนิดเดียวหรือหลายชนิดก็ได้ บางครั้งอาจพบหญ้าทะเลมากกว่า 12 ชนิดกระจายอยู่ในพื้นที่เดียวกัน
ซึ่งข้อจำกัดของการกระจายของหญ้าทะเลในเขตร้อนนั้นมีความแตกต่างที่ค่อนข้างชัดเจนระหว่างเขตร้อน กับเขตอบอุ่นและเขตหนาว ซึ่งในเขตร้อนนั้นอิทธิพลที่ส่งผลอย่างมากต่อหญ้าทะเลได้แก่ อุญหภูมิที่สูง อันเกิดจากกระแสน้ำและอากาศที่ร้อน การสูญเสียน้ำเป็นผลมาจากความเค็มที่สูงของพื้นที่น้ำขังเมื่อน้ำลดและการระเหยของน้ำอย่างรวดเร็ว รวมไปถึงการถูกทำลายโดยรังสีความร้อนและ UVจากดวงอาทิตย์
|
|
สำหรับในประเทศไทยนั้นพบหญ้าทะเล 12 ชนิด กระจายอยู่ตามชายฝั่งทั้งฝั่งอันดามันและฝั่งอ่าวไทย โดยฝั่งอ่าวพบหญ้าทะเลทั้งหมด 10 ชนิดและฝั่งอันดามันพบหญ้าทะเลทั้งหมด 11 ชนิด
หญ้าทะเลมีความสัมพันธ์อย่างใกล้ชิดกับสังคมสิ่งมีชีวิตอื่นๆ ในเขตร้อน หญ้าทะเลมีความสัมพันธ์อย่างใกล้ชิดและซับซ้อนกับสิ่งมีชีวิตในสังคมป่าชายเลนและแนวปะการัง และในเขตอบอุ่น สาหร่ายและพืชเกาะยึดจะอาศัยอยู่รวมกันกับหญ้าทะเลในสังคมสิ่งมีชีวิตชายฝั่ง เช่นเดียวกับหอยสองฝา
   
|
